Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, wzdęcia, zgaga czy niestrawność, należą do najczęstszych problemów zdrowotnych, z którymi pacjenci zgłaszają się do aptek ogólnodostępnych. W wielu przypadkach nie wymagają one pilnej interwencji lekarskiej, ale powinny zostać właściwie ocenione, aby wykluczyć objawy alarmowe, ograniczyć ryzyko nieprawidłowego samoleczenia i zaproponować pacjentowi bezpieczny plan dalszego postępowania. W naszej najnowszej publikacji „Assessment of the Effectiveness of Pharmaceutical Advice in Selected Digestive Disorders: Perspectives of Patients and Pharmacists as Part of a Pilot ‘Minor Ailments’ Service” oceniliśmy skuteczność ustrukturyzowanej porady farmaceutycznej udzielanej pacjentom z wybranymi dolegliwościami trawiennymi w ramach pilotażowej usługi „Drobne dolegliwości”. Co istotne, celem badania nie była ocena skuteczności konkretnego leku. Analizowaliśmy cały proces opieki nad pacjentem: wstępną ocenę objawów, wykluczenie sygnałów alarmowych, edukację, przygotowanie planu postępowania, przestrzeganie zaleceń oraz monitorowanie uzyskanych efektów. Badanie miało charakter prospektywny, wieloośrodkowy i obserwacyjny. Zostało przeprowadzone od stycznia do marca 2025 roku w aptekach ogólnodostępnych na terenie Polski. Objęło dorosłych pacjentów z objawami dyspeptycznymi, u których nie stwierdzono objawów alarmowych. Każdy uczestnik odbywał pierwszą konsultację w aptece, a następnie rozmowę kontrolną po 7–14 dniach. Nasilenie dolegliwości oceniano w siedmiu obszarach z wykorzystaniem narzędzia opartego na skali GSRS. Analizowano także przestrzeganie zaleceń, sposób realizacji planu postępowania, satysfakcję pacjentów oraz akceptowalny koszt usługi. Ostateczna analiza objęła 100 pacjentów, którzy ukończyli cały proces. Co pokazują wyniki? Aż 92,7% pacjentów zadeklarowało poprawę objawów po skorzystaniu z porady farmaceutycznej. Mediana czasu potrzebnego do uzyskania poprawy wyniosła zaledwie 3 dni. Największe korzyści zaobserwowano w przypadku bólu brzucha i wzdęć. Co ważne, im większe było początkowe nasilenie objawów, tym większą poprawę obserwowano podczas wizyty kontrolnej. Pacjenci wykazywali również dobry poziom przestrzegania zaleceń przekazanych przez farmaceutów. Efekty usługi pozostawały stabilne niezależnie od podstawowych cech demograficznych badanych, co wskazuje, że model może być stosowany w różnych grupach pacjentów. Ważnym elementem badania była także ocena akceptacji usługi. Pacjenci pozytywnie oceniali możliwość uzyskania kompleksowej pomocy w aptece, a deklarowana gotowość do poniesienia kosztu konsultacji wskazuje, że dostrzegali jej rzeczywistą wartość. To istotny sygnał z punktu widzenia przyszłego rozwoju i finansowania usług farmaceutycznych, ponieważ pokazuje, że pacjent nie traktuje profesjonalnej porady wyłącznie jako dodatku do sprzedaży produktu, ale jako odrębną i wartościową interwencję zdrowotną. Dlaczego to badanie jest ważne? Apteki są jednym z najbardziej dostępnych elementów systemu ochrony zdrowia, a farmaceuci często stanowią pierwszy punkt kontaktu pacjenta z profesjonalistą medycznym. Ustrukturyzowana usługa dotycząca drobnych dolegliwości może umożliwić wczesne rozpoznanie pacjentów wymagających konsultacji lekarskiej, ograniczyć nieprawidłowe samoleczenie, poprawić bezpieczeństwo farmakoterapii, zwiększyć skuteczność zaleceń oraz zmniejszyć obciążenie innych części systemu ochrony zdrowia. Farmaceuta nie tylko rekomenduje określone postępowanie, ale prowadzi triaż, edukuje pacjenta, ustala plan działania i monitoruje jego efekty. Wnioski? Ustrukturyzowana porada farmaceutyczna w wybranych dolegliwościach trawiennych prowadziła do szybkiej i istotnej poprawy objawów u zdecydowanej większości pacjentów. Usługa charakteryzowała się wysoką akceptacją, dobrym przestrzeganiem zaleceń oraz przewidywalnym schematem poprawy w poszczególnych obszarach klinicznych. Wyniki wspierają dalszy rozwój usług „Drobne dolegliwości” w polskich aptekach, ale ich wdrożenie powinno opierać się na jasno określonych standardach, algorytmach postępowania, narzędziach dokumentacyjnych oraz kryteriach kierowania pacjenta do lekarza. Nowa publikacja pokazuje, że wartość porady farmaceutycznej nie sprowadza się do rekomendacji produktu. Jej rzeczywista siła polega na połączeniu oceny klinicznej, edukacji, bezpiecznego planu postępowania i monitorowania efektów. To kolejny argument za tym, aby kompetencje farmaceutów były wykorzystywane systemowo, a apteki rozwijały się jako miejsca świadczenia dostępnych, mierzalnych i opartych na dowodach usług zdrowotnych.
Cytuj: Merks P, Religioni U, Vaillancourt R, Świetlik D, Plagens-Rotman K, Drelich E, Borowska M, Bromber P, Kaźmierczak J, Blicharska E, Piatkiewicz P, Królak-Ulińska A, Sierpiński R, Sikorski S, Doniec Z. Assessment of the Effectiveness of Pharmaceutical Advice in Selected Digestive Disorders: Perspectives of Patients and Pharmacists as Part of a Pilot “Minor Ailments” Service. Diseases. 2026;14(2):59. doi:10.3390/diseases14020059. PMID: 41745097; PMCID: PMC12939626. Link do publikacji: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41745097/
