Apteki ogólnodostępne coraz częściej przestają być postrzegane wyłącznie jako miejsca wydawania leków. Szczepienia wykonywane przez farmaceutów pokazały, że apteka może skutecznie realizować zadania z zakresu zdrowia publicznego, docierać do pacjentów, którzy rzadziej korzystają z innych elementów systemu ochrony zdrowia, oraz wspierać profilaktykę chorób przewlekłych. Powstaje jednak ważne pytanie: czy wizytę pacjenta w aptece związaną ze szczepieniem można wykorzystać także do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego? W naszej najnowszej publikacji „Integrating cardiovascular healthcare screening into a community pharmacy vaccination service: a scoping review to identify opportunities for patient engagement and service expansion” przeanalizowaliśmy możliwości łączenia usług szczepień prowadzonych w aptekach z dodatkowymi interwencjami profilaktycznymi dotyczącymi chorób układu krążenia. Publikacja powstała w ramach współpracy naukowej związanej z projektem PRORITY Reach, realizowanej z udziałem Aston University oraz partnerów brytyjskiej praktyki aptecznej i systemu ochrony zdrowia. Celem pracy było wskazanie usług, które mogłyby być wykonywane przez farmaceutów podczas wizyty szczepiennej lub bezpośrednio w związku z taką wizytą. Autorzy przeanalizowali badania dotyczące między innymi pomiaru ciśnienia tętniczego, badań przesiewowych stężenia cholesterolu, identyfikacji migotania przedsionków, wsparcia w zaprzestaniu palenia oraz krótkich interwencji związanych ze stylem życia. Przegląd objął brytyjskie badania empiryczne opublikowane w latach 2013–2024. Spośród 8322 zidentyfikowanych rekordów do końcowej analizy włączono 53 badania. Co pokazują wyniki? Usługi przesiewowe dotyczące ryzyka sercowo-naczyniowego realizowane przez farmaceutów były na ogół dobrze akceptowane zarówno przez pacjentów, jak i przez personel aptek. Pacjenci szczególnie cenili łatwy dostęp do apteki, brak konieczności umawiania odległego terminu, dogodną lokalizację oraz możliwość rozmowy z farmaceutą, którego już znali i któremu ufali. To bardzo ważny wniosek. Wizyta szczepienna tworzy naturalny moment kontaktu z osobą, która może nie mieć żadnych objawów choroby, ale może posiadać nierozpoznane czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, nieregularny rytm serca, palenie tytoniu czy nieprawidłowy styl życia. Farmaceuta może wykorzystać ten moment nie tylko do wykonania szczepienia, lecz także do rozpoczęcia krótkiej rozmowy profilaktycznej, przeprowadzenia prostego pomiaru lub skierowania pacjenta do dalszej diagnostyki. W analizowanych badaniach istotnym czynnikiem ułatwiającym realizację usług była dostępność osobnego pomieszczenia konsultacyjnego. Znaczenie miały również odpowiednie szkolenia, jasne procedury kliniczne oraz dostęp do narzędzi cyfrowych i urządzeń przesiewowych, na przykład umożliwiających wykrywanie migotania przedsionków. Badanie ujawniło jednak także istotne bariery. Farmaceuci wskazywali na duże obciążenie codziennymi obowiązkami, ograniczony czas, niedostateczną świadomość społeczną dotyczącą usług dostępnych w aptece oraz potrzebę lepszej współpracy z pozostałymi zawodami medycznymi. Część pacjentów zgłaszała również obawy związane z prywatnością, szczególnie gdy warunki lokalowe apteki nie zapewniały odpowiedniej poufności konsultacji. Co istotne, jedynie pięć badań opisywało udane włączenie interwencji dotyczących stylu życia do usług aptecznych. Długoterminowe wyniki kliniczne takich działań były raportowane rzadko. Oznacza to, że choć dostępne dane potwierdzają wykonalność i wysoką akceptację proponowanego modelu, nadal potrzebujemy kontrolowanych badań oceniających jego wpływ na rzeczywiste wyniki zdrowotne pacjentów oraz na koszty systemu ochrony zdrowia. Dlaczego to badanie jest ważne? Choroby układu krążenia przez wiele lat mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów. Wielu pacjentów dowiaduje się o nadciśnieniu, zaburzeniach rytmu serca lub podwyższonym stężeniu cholesterolu przypadkowo. Tymczasem osoby zgłaszające się do apteki na szczepienie stanowią grupę, do której można dotrzeć w sposób prosty, wygodny i niegenerujący dodatkowej wizyty w placówce medycznej. Połączenie szczepienia z krótką oceną ryzyka zdrowotnego może więc zwiększać wartość każdej wizyty pacjenta w aptece. Nie oznacza to zastępowania lekarza ani prowadzenia pełnej diagnostyki przez farmaceutę. Chodzi o wczesne rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych, edukację pacjenta, przeprowadzanie standaryzowanych pomiarów oraz skuteczne kierowanie do właściwego poziomu opieki. Wnioski? Apteki ogólnodostępne mają realny potencjał, aby łączyć szczepienia z działaniami z zakresu profilaktyki sercowo-naczyniowej. Warunkiem powodzenia jest jednak właściwe przygotowanie systemu: finansowanie usług, szkolenia farmaceutów, jednoznaczne standardy postępowania, odpowiednia infrastruktura, interoperacyjność narzędzi cyfrowych oraz możliwość sprawnego przekazywania wyników i kierowania pacjenta do dalszej opieki. To również ważny sygnał dla Polski. Rozwój szczepień aptecznych nie powinien być traktowany jako zamknięty, pojedynczy projekt. Może stanowić fundament szerszego modelu profilaktyki, w którym farmaceuta identyfikuje ryzyko, wykonuje podstawowe pomiary, edukuje pacjenta i pomaga mu dotrzeć do odpowiedniego specjalisty. Farmaceuta nie tylko szczepi. Może również wcześniej zauważyć problem, którego pacjent jeszcze nie odczuwa.
Cytuj: Tang J, et al. Integrating cardiovascular healthcare screening into a community pharmacy vaccination service: a scoping review to identify opportunities for patient engagement and service expansion. BMJ Open. 2026;16(3):e108381. doi:10.1136/bmjopen-2025-108381. PMID: 41877336. Link do publikacji: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41877336/
